Blog

Patient empowerment - inzetten op zelfmanagement loont

Eigen regie in de zorg en de zelfredzaamheid van de patiënt vergroten; het zijn al jaren belangrijke onderwerpen op de zorg-agenda’s. Het wordt gezien als een veelbelovende koers voor de nijpende personeelstekorten en de toenemende zorgkosten. Bijbehorende buzz-termen als ‘zelfmanagement’, ‘patient empowerment’ en ‘zelfregie’ vliegen ons om de oren. Steeds meer zorgorganisaties zetten erop in. 

Maar wat is de betekenis van patient empowerment? Hoe zien we dit terug in de praktijk? Waarom is het interessant? Wat zeggen de cijfers tot nu? En welke ontwikkelingen constateren we? In dit artikel geef ik antwoord op de vragen die we signaleren bij zorgorganisaties rondom dit thema. Ik licht een paar succesvolle voorbeelden toe en benoem de kansen. Wil je meer inzicht in een goede digitale aanpak om met patient empowerment aan de slag te gaan. Lees dan mee! 
 

Wat is patient empowerment?

Met patient empowerment wordt simpelweg bedoeld dat patiënten meer macht krijgen. Omdat ze meer informatie tot hun beschikking hebben over hun eigen gezondheid. En door nieuwe technieken zelf meer kunnen meten en analyseren, waardoor ze zelfstandiger worden als het gaat om nastreven van gezondheid. Het is niet per se iets nieuws. Diabetici bijvoorbeeld meten al heel wat jaren zelf hun bloedsuikerspiegel. Maar ook de zwangerschapstest, allergietesten of een kit waarmee vrouwen zelf een uitstrijkje kunnen uitvoeren: het bestaat allemaal al even. Ziekenhuizen en huisartsenpraktijken experimenten al langer met zelfmanagement programma’s waarbij patiënten thuis zelf metingen uitvoeren. Toch heeft het fenomeen ‘patient empowerment’ pas de laatste jaren veel meer aandacht gekregen. Steeds meer zorgorganisaties zetten erop in met een serieuze strategie. En dat is een goede ontwikkeling, want de voordelen zijn inmiddels kraakhelder. 

Andere termen die ook gebruikt worden met betrekking tot dit thema in de zorg zijn ‘zelfmanagement’ ‘zelfredzaamheid’ of ‘zelfzorg’. Ze worden door elkaar heen gebruikt, maar ze hebben allemaal betrekking op dat patiënten zelf aan de slag gaan met informatieverschaffing en (in samenwerking met medisch specialisten) bestrijding van het eventuele ziektebeeld. De patiënt neemt meer en meer de regie in eigen handen. 

Waarom is zelfmanagement in de zorg steeds belangrijker?

De kosten voor zorg zijn hoog en nog altijd stijgende, door de vergrijzing en het feit dat we als mensen steeds ouder worden. Daarbij neemt de druk op de kwaliteit toe, doordat er steeds meer patiënten een chronische aandoening krijgen of te maken hebben met complexere gezondheidsproblematiek. Dit terwijl er een flink tekort is aan zorgpersoneel. Het zijn omvangrijke problemen.

Alle zeilen moeten worden bijgezet om oplossingen te creëren die zorg betaalbaar houden, die geen afbreuk doen aan de kwaliteit van de zorg. Patient empowerment wordt gezien als een veelbelovende oplossing. Door zelfregie wordt het zorgstelsel minder belast. Bovendien worden aandoeningen sneller opgespoord. En patiënten zijn meer tevreden, blijkt uit de jaarlijkse eHealth monitor door NIVEL en Nictiz. Dit zijn onderzoeksresultaten gebaseerd op digitale toepassingen. Hieruit blijkt dat patiënten behoefte hebben aan digitale zorg en online inzage in hun medische dossier, omdat het meer controle geeft, overzicht biedt en leidt tot meer informatie over de eigen gezondheid en betrokkenheid in het behandeltraject. Het wordt als makkelijk en belangrijk beschouwd. 

Wat zijn de voordelen van patient empowerment? 
  • Door patient empowerment is er minder vraag naar zorg (= kostenbesparing).
  • Minder vraag naar zorg betekent ook minder druk op zorgstelsel (= minder personeel nodig).
  • Het beschikbare personeel kan ingezet worden voor complexere zorgvragen (de kwaliteit stijgt).
  • Ziektes worden door patient empowerment eerder opgespoord (vroegsignalering).
  • Door vroege signalering kunnen ziektes of mogelijke gevolgen soms voorkomen worden (voorkoming blijft nog altijd beter dan genezing).
  • Patiënten voelen zich beter.
  • Patiënten zijn meer tevreden. 
     

Digitale oplossingen faciliteren zelfmanagement

Wanneer we het hebben over zelfmanagement van de eigen gezondheid, spelen digitale toepassingen zoals apps, thuis-meet-apparatuur en digitale omgevingen een belangrijke rol. Sommige toepassingen zijn zelfs al ‘standaard’. Met een smartwatch bijvoorbeeld zijn allerlei gezondheidsmetingen uit te voeren die je inzicht geven in je conditie en gezondheid. Maar ook voor specifieke ziektebeelden worden steeds meer toepassingen ontwikkeld. De belangrijke uitdagingen die de boel nog afremmen, zijn de mogelijkheid tot informatie-uitwisseling en de beveiliging van persoonlijke gegevens. We moeten ons bovendien voorbereiden op het in gebruik nemen van een Persoonlijke Gezondheidsomgeving (PGO), die volgend jaar zomer verplicht wordt. Vanaf 1 juli 2020 moeten patiënten via een PGO op een veilige manier kunnen communiceren met zorginformatiesystemen van zorgaanbieders.

Voorbeelden patient empowerment

Er is een stijgende lijn waarneembaar in de ehealth monitor, steeds meer patiënten en zorgconsumenten blijken zelf de regie te nemen. Een toenemend aantal zorggebruikers geeft aan digitaal hun lichamelijke activiteit bij te houden. In 2018 deed 34% van de zorggebruikers dit ten opzichte van 12% in 2014. Van de mensen met een chronische aandoening zegt 10% in 2019 dat ze zelf digitaal gegevens bijhouden over hun gezondheid. Of ze maken bijvoorbeeld gebruik van een automatische herinnering voor medicatie-inname en gebruiken een app of tool ter ondersteuning van het medicijngebruik. 

Steeds meer nieuwe initiatieven bereiken de praktijk. Eerder noemde ik al het bekende voorbeeld van diabetici die zelf hun bloedsuikerspiegel meten, de condities monitoren en zelf handelen om de situatie te verbeteren of stabiel te houden door insuline te spuiten. Maar ook het meten van de bloeddruk of cholesterol doen steeds meer mensen zelf. Met speciale apps bijvoorbeeld, of wearables, of hiervoor ontwikkelde meters of tests. Ook voor HIV en SOA’s bestaan er zelftests. In al deze gevallen zijn de patiënten zelf ‘in control’.
 

Naast jezelf informeren en zelftests uitvoeren ontstaan er ook steeds meer initiatieven voor online programma’s om zelf een actieve rol te spelen in de behandeling van een (geestelijke) ziekte. En er bestaan ook al diverse wetenschappelijk onderbouwde risicotests, waarmee patiënten zelfstandig na kunnen gaan of ze een verhoogde kans hebben om een bepaalde ziekte te krijgen. Hierover licht in een volgend blogartikel meer toe. 
Er vindt op dit moment nog veel onderzoek plaats en dat is belangrijk. Er moet meer inzicht verkregen worden in welke ondersteuningsmogelijkheden voor zelfmanagement (het meest) effectief zijn en geschikt voor toepassing in de dagelijkse praktijk. Daarnaast moet de markt aan de slag met PGO’s en systemen en tools aanpassen aan de gestelde ‘MedMij’ standaarden voor informatie-uitwisseling en veiligheid. Ook zullen zowel patiënten als zorgverleners voorbereiden moeten worden op deze nieuwe manier van digitaal samenwerken. 

Er liggen dus nog wel wat uitdagingen, maar het zijn mooie ontwikkelingen. Voor een nog mooier resultaat: de patiënt die er ‘beter’ van wordt. 
 

Rol van digitale bureaus in de zorg

E-health is een wereld die continu verandert. Digitale bureaus die betrokken zijn bij de ontwikkeling van e-health oplossingen of belangrijke koppelingen realiseren, voldoen niet met puur technische kennis. De zorgmarkt moet je voelen, écht begrijpen. Welke stakeholders zijn er? Wat zijn de behoeftes? En welke (gezamenlijke) doelen worden er nagestreefd. Maar ook de uitgebreide wet- en regelgeving rondom beveiliging, toegankelijkheid en privacy bijvoorbeeld, is iets waar niet aan voorbij gegaan kan worden. Er zijn steeds meer harde vereisten, waaraan online omgevingen moeten voldoen. Denk aan GDPR vereisten, maar ook CE markering is steeds vaker een voorwaarde. Zeker nu met de komst van PGO’s en de vereisten uit het MedMij afsprakenstelsel, vraagt de samenwerking met digitale bureaus om veel meer dan goede uitvoering. 

Een bureau moet veel zorggerelateerde kennis in huis hebben en kunnen adviseren. Dat begint idealiter al ver voor de technische ontwikkelingsfase. Wat is de technische impact van een PGO? Hoe voldoe je aan de MedMij standaarden? Hoe behalen we een CE markering? Het zijn processen waar digitale bureaus in moeten kunnen ondersteunen. Zorg en techniek staan dichter bij elkaar dan ooit. Vragen kunnen beantwoorden, maar ook de juiste vragen kunnen stellen. Dat is wat wij bij E-sites belangrijk vinden. Om daadwerkelijk werk op te leveren dat echt impact heeft op de maatschappij. Want daar doen we het allemaal voor!

INNOVATIE BINNEN JE ZORGORGANISATIE VERSNELLEN?

Innoverend denken en doen is binnen veel zorgorganisaties nog niet de standaard, terwijl er een keiharde noodzaak is ontstaan om zorg toekomstbestendig te maken. Benieuwd hoe jij innovaties binnen je zorgorganisatie (vandaag nog) een kickstart geeft? In deze whitepaper lees je 5 tips; succesfactoren voor innoveren in de zorg. Alsjeblieft!

Meer lezen over health of over onze health gerelateerde projecten? Check dan onze health pagina!

Bedankt!

Check je mail!

Vraag de gratis whitepaper aan!